Duygusal İhmal: Görünmeyen Çocukluk Yaraları

Duygusal ihmal, çocuğun fiziksel ihtiyaçları karşılanırken duygusal ihtiyaçlarının sistematik biçimde karşılanmamasıdır. Ortada fiziksel şiddet olmayabilir. Ev düzenli olabilir. Eğitim sağlanmış olabilir. Ancak çocuk, duygularının görülmediğini, anlaşılmadığını ve önemsenmediğini hisseder.

Bu nedenle duygusal ihmal çoğu zaman fark edilmez. Ne aile tarafından ne de çocuk tarafından kolayca adlandırılabilir. Fakat etkileri yetişkinlikte derin ve kalıcı olabilir.

Araştırmalar, çocukluk çağı duygusal ihmalinin benlik gelişimi, bağlanma örüntüleri ve duygusal düzenleme becerileri üzerinde güçlü etkileri olduğunu göstermektedir.

1-) Fiziksel Şiddet Yok Ama Eksik Bir Şey Var

Duygusal ihmal genellikle “bir şeyin yapılması” değil, “bir şeyin yapılmaması” ile ilgilidir.

• Çocuk üzgünken fark edilmemesi

• Korktuğunda sakinleştirilmemesi

• Başarısının görülmemesi ve takdir edilmemesi

• Öfkesinin ya da hayal kırıklığının küçümsenmesi

Bu durum çocuğa şu örtük mesajı verir: “Duyguların önemli değil.”

Gelişim psikolojisi literatürü, çocuğun duygularının ebeveyn tarafından aynalanmasının sağlıklı benlik gelişimi için temel olduğunu göstermektedir. Bu aynalama olmadığında çocuk duygularını tanımakta ve düzenlemekte zorlanabilir.

Duygusal ihmal çoğu zaman bilinçli bir kötü niyet içermez. Ebeveyn kendi duygularıyla temas kurmakta zorlanıyorsa, çocuğun duygularını da düzenleyemez.

2-) Duyguların Görülmemesi

Çocuk için en temel psikolojik ihtiyaçlardan biri görülmektir. Görülmek; yalnızca fiziksel olarak fark edilmek değil, iç dünyasının anlaşılmasıdır.

Duygusal ihmal yaşayan çocuklar genellikle şunları öğrenir:

• “Ağlamamalıyım.”

• “Fazla hassasım.”

• “Duygularımı gösterirsem sorun çıkar.”

Bu öğrenmeler zamanla içselleşir. Yetişkinlikte kişi duygularını bastırabilir, tanımlamakta zorlanabilir ya da kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atabilir.

Klinik çalışmalar, çocukluk çağı duygusal ihmalinin düşük öz saygı, değersizlik duyguları ve duygusal farkındalıkta zayıflık ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

3-) Yetişkinlikteki Etkileri

Duygusal ihmalin etkileri genellikle sessizdir. Ancak şu alanlarda kendini gösterebilir:

• Öz Değer Problemleri

Kişi kendini “yeterince iyi değil” gibi hissedebilir. Onay arayışı artabilir.

• Duygusal Donukluk

Kendi duygularını tanımlamakta zorlanma ya da duygusal olarak kopuk hissetme görülebilir.

• Kaygı ve Depresyon

Araştırmalar, çocukluk çağı ihmalinin yetişkinlikte depresif belirtiler ve anksiyete ile ilişkili olduğunu göstermektedir.

• Aşırı Sorumluluk Alma

Kişi kendi ihtiyaçlarını geri plana atıp başkalarının duygularından sorumlu hissedebilir.

Duygusal ihmal, fiziksel istismar kadar görünür olmadığı için kişi yaşadığı zorluğu uzun süre “abartı” sanabilir. Ancak literatür, ihmalin psikolojik etkilerinin ciddi ve kalıcı olabileceğini vurgulamaktadır.

4-) İlişkilerde Aşırı Hassasiyet

Çocuklukta duyguları görülmeyen birey, yetişkin ilişkilerinde iki uçta konumlanabilir:

• Ya aşırı duyarlı ve onay arayan olur

• Ya da duygusal olarak mesafeli ve kaçınan

Bağlanma araştırmaları, erken dönemdeki duygusal yanıt eksikliğinin kaygılı ya da kaçınmacı bağlanma örüntülerine zemin hazırlayabileceğini göstermektedir.

Kişi ilişkide küçük bir mesafeyi bile “terk edilme” gibi algılayabilir. Ya da tam tersine, yakınlık arttığında rahatsızlık hissedebilir.

Bu durum çoğu zaman bugünkü partnerle değil, geçmişte karşılanmamış ihtiyaçlarla ilgilidir.

5-) Duygusal İhmal İyileşebilir mi?

Evet.

İlk adım yaşanan deneyimi adlandırmaktır. “Benim çocukluğumda fiziksel şiddet yoktu ama duygusal olarak yalnızdım” diyebilmek önemlidir.

Psikoterapi sürecinde:

• Duygusal farkındalık geliştirilir

• Bastırılmış duygularla temas kurulur

• Sağlıklı sınırlar öğrenilir

Araştırmalar, güvenli terapötik ilişkinin yeni bir duygusal deneyim sunduğunu ve bağlanma sistemini yeniden yapılandırabildiğini göstermektedir.

Sonuç

Duygusal ihmal görünmez olabilir. Ama etkileri görünmez değildir.

Çocukken görülmeyen duygular, yetişkinlikte sessiz bir eksiklik hissi olarak kalabilir. Bu eksiklik çoğu zaman şu cümlede kendini gösterir: “Hayatımda her şey normal ama içimde bir boşluk var.”

Bu boşluk çoğu zaman zayıflık değil, geçmişte karşılanmamış bir ihtiyaçtır.

Ve fark edildiğinde, iyileşme başlar.

Kaynakça

American Psychological Association. PsycINFO Database.

Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.

Cicchetti, D., & Toth, S. L. (2005). Child maltreatment. Annual Review of Clinical Psychology.

Kim, J., & Cicchetti, D. (2010). Longitudinal pathways linking child maltreatment, emotion regulation, and psychopathology. Journal of Child Psychology and Psychiatry.

Spinazzola, J., et al. (2014). Unseen wounds: The contribution of psychological maltreatment. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy.

Stoltenborgh, M., et al. (2013). The global prevalence of child neglect. Child Abuse Review.

Wright, M. O., Crawford, E., & Del Castillo, D. (2009). Childhood emotional maltreatment and later psychological distress. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma.

Journal of Interpersonal Violence.

Journal of Family Psychology.